بلكه خيال ، خزانهء حسّ مشترك است ، و حافظه ، خزانهء وهم است ، و مفكَّره در همان اندوخته‌ها تصرف مىكند . يعنى از صرف اينها در آن چه به جهت آن خلقت شده‌اند ديدهء حق بين پيدا شود ، اگر استقامت و تمكين و صبر و درنگ روزى شود . چه ادراك جزئيات وسيلهء تعقّل كليّات است ، اگر به نحو اعتبار باشد . كه فرموده‌اند : اِقرَأ وَاَرقَأ . ( 1 ) و مىشود كه اعداد عين مراد باشد ، و هفت رنگ ، هفت طبقهء آن باشد كه صلبة و مشيمة و شبكه و عنكبوتيه و عنبيه و قرنيه و ملتحمه‌اند . ( ( 759 ) ) كاركن در كارگه باشد نهان * تو برو در كارگه بينش عيان ن 236 9 - ك 91 11 كاركن در كارگه باشد نهان : قال الله تعالى : * ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِه 17 : 84 ( 2 ) . و فى الحديث : إنَّ الله خَلَقَ آدَمَ عَلى صُورَتِه . ( 3 ) و از كلمات اكابر است كه : اَلأثَرُ يُشابِه صِفَةَ مُؤثِّرِه وَلَيسَ شَيئاً عَلى حِيالِه . پس « كار كن » اسم فاعل است . مراد آن است كه او را در كارگه بجو ، يعنى كار كن تا فاعل كار را كه باطن ذات تو است و فاعل حقيقى كه احسن الخالقين است بشناسى . و مآل يكى است . و در آفاق و انفس اوست فاعل حقيقى . اگر نفس مىكشى ، و اگر معرفت دارد ، مظهر قدرت او و علم اويى . و مىشود كه « كار كن » ، امر باشد . ( ( 760 ) ) كار چون بر كاركن پرده تنيد * خارج آن كار نتوانيش ديد ن 236 10 - ك 91 11 پرده تنيد : چون مجعول اگر از وجهى مناسب جاعل است ، از وجهى بينونت صفتيه دارد با جاعل . فهو هو بوجه و ليس هو بوجه . پس از اين وجه كار بر كار كن پرده است . خارج آن كار نتوانيش ديد : چه هر سلطان را سرا پرده است و لباسى است . تا تويى و بقيهء هستى دارى ، سلطان حقيقى را بىحجاب نبينى ، و هر كه او را شهود كند ، در آينهء وجود خود شهود كند ، اگر چه عقل كلّ باشد . پس آن كه عمل كند و عمل بيند او را در حجاب بيند كه موضوعى در ميان است . ( ( 762 ) ) پس در آ در كارگه يعنى عدم * تا ببينى صنع و صانع را بهم ن 236 12 - ك 91 12 يعنى عدم : چه عمل براى نفى وجود مجازى است . ( ( 770 ) ) گر بديدى كارگاه لا يزال * دست و پايش خشك گشتى ز احتيال ن 236 20 - ك 91 16 گر بديدى : چه كارگاه لا يزال ، عدمِ وجود مجازى و نفىِ هستىِ امكانى مىخواهد و اگر نفى

--> ( 1 ) كافى ، ج 2 ، ص 607 . . ( 2 ) قرآن كريم ، سورهء اسراء ، آيهء 84 . . ( 3 ) مسند احمد ، ج 2 ، ص 244 . .